บุญสงกรานต์...งานปีใหม่ไทย

ประเพณีสงกรานต์ ถือเป็นวันขึ้นปีใหม่ของไทย ซึ่งยึดถือปฏิบัติสืบต่อกันมาแต่โบราณ และเป็นวัฒนธรรมประจำชาติที่งดงาม ที่ฝังลึกอยู่ในชีวิตจิตใจของคนไทย และเป็นประเพณีเก่าแก่ของไทยซึ่งสืบทอดมาแต่โบราณคู่มากับประเพณีตรุษ จึงมีการเรียกรวมกันว่า ประเพณีตรุษสงกรานต์ หมายถึงประเพณีส่งท้ายปีเก่า และต้อนรับปีใหม่ คำว่า “ตรุษ” เป็นภาษาทมิฬ แปลว่า การสิ้นปี ส่วนคำว่า “สงกรานต์” เป็นคำสันสกฤต หมายถึงการเคลื่อนที่หรือการเคลื่อนย้าย ซึ่งหมายถึงการเคลื่อนย้ายของดวงอาทิตย์จากราศีหนึ่งสู่ราศีหนึ่ง และเป็นช่วงที่พระอาทิตย์เคลื่อนย้ายจากราศีมีนไปเป็นราศีเมษ ถือเป็นช่วงเคลื่อนย้ายที่สำคัญเพราะเป็นวันและเวลาขึ้นปีใหม่ในความเชื่อของไทย แต่คนไทยได้เรียกช่วงนี้ว่า สงกรานต์ มานานแล้ว ประเพณีสงกรานต์จึงเป็นประเพณีการฉลองขึ้นปีใหม่ตามสุริยคติ การฉลองโดยทั่วไปมีกำหนด 3 วัน ตรงกับวันที่ 13 – 15 เมษายน ซึ่งในวันที่13 เมษายนเป็นวันมหาสงกรานต์ ถือว่าเป็นวันที่พระอาทิตย์ก้าวเข้าสู่ราศีเมษเป็นวันสิ้นปีเก่า วันที่ 14 เมษายน เป็นวันเนา คือ วันที่เชื่อมต่อระหว่างปีเก่ากับปีใหม่ และวันที่ 15 เมษายน เป็นวันเถลิงศก คือวันขึ้นปีใหม่ ทั้ง 3 วันนี้ถือว่าเป็นช่วงที่สำคัญ เนื่องจากว่าประเพณีสงกรานต์แสดงให้เห็นถึงภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ เป็นประเพณีที่เชื่อมความสัมพันธ์ของคนในครอบครัว และในสังคมเป็นอย่างดียิ่ง กล่าวได้ว่าไทยเรามีวันครอบครัวหรือวันผู้สูงอายุอีกด้วย

สงกรานต์ 4 ภาค
    ในประเทศไทยถือได้ว่าประเพณีสงกรานต์เป็นงานบุญที่มีความสำคัญและมีความหมายที่ไม่แตกต่างกันและมีทั่วทุกภูมิภาคสงกรานต์ภาคเหนือ(สงกรานต์ล้านนา)หรือ “ประเพณีปี๋ใหม่เมือง” เริ่มตั้งแต่ “วันสังขารล่อง”(13 เม.ย.) ที่มีการทำความสะอาดบ้านเพื่อความเป็นสิริมงคล “วันเนา” หรือ “วันเน่า”(14 เม.ย.) วันที่ห้ามใครด่าทอว่าร้ายเพราะจะทำให้โชคร้ายไปตลอดทั้งปี “วันพญาวัน” หรือ“วันเถลิงศก”(15เม.ย.)วันนี้ชาวบ้านจะตื่นแต่เช้าทำบุญตักบาตรเข้าวัดฟังธรรมก่อนจะไปรดน้ำดำหัวขอขมาญาติผู้ใหญ่ในช่วงบ่าย“วันปากปี” (16เม.ย.) ชาวบ้านจะพากันไปรดน้ำเจ้าอาวาสตามวัดต่างๆ เพื่อขอขมาคารวะ และ“วันปากเดือน”(17เม.ย.)เป็นวันที่ชาวบ้านส่งเคราะห์ต่างๆออกไปจาก ตัวเพื่อปิดฉากประเพณีสงกรานต์ล้านนา

นอกจากนั้นยังมีกิจกรรมการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยสำนักงาน ททท. ภาคตะวันออกเฉียงเหนือเขต 2 ร่วมกับสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดอุบลราชธานีและสถานีตำรวจท่องเที่ยวอุบลราชธานีกำหนดจัดโครงการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงศาสนา
จังหวัดอุบลราชธานี“นั่งสามล้อสรงน้ำพระ9 วัดเมืองอุบลฯ เสริมสิริมงคลวันสงกรานต์” ในวันสงกรานต์ที่ 13 เมษายน ปีนี้ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างกระแสการท่องเที่ยวเชิงศาสนาต้อนรับวันปีใหม่แบบไทยและสนับสนุนมหาสงกรานต์เมืองอุบลฯ และเทศกาลอาหารไทย- อินโดจีน ทัวร์ชุดนี้ จะเริ่มต้นจากลานสงกรานต์วัดศรีอุบลรัตนารามในเวลา 13.00 น. เป็นต้นไป โดยขบวนสามล้อ 30 คัน จะนำผู้สนใจไปสรงน้ำพระ 9 วัดในย่านเมืองเก่าอุบลราชธานี ซึ่งได้แก่ พระเจ้าใหญ่ศรีเมือง วัดทุ่งศรีเมือง ,พระแก้วโกเมนวัดป่าน้อย ,พระเจ้าใหญ่อินทร์แปลง วัดป่าใหญ่  พระบูรพาจารย์ห้าองค์ วัดบูรพา, พระเจ้าใหญ่องค์ตื้อ วัดใต้, พระบทม์ วัดกลาง, พระเจ้าใหญ่องค์หลวง วัดหลวง, พระสัพพัญญูเจ้า วัดสุปัฎนาราม แล้วกลับไปสรงน้ำพระแก้วบุษราคัม วัดศรีอุบลรัตนาราม เป็นจุดสุดท้าย
ผู้สนใจสามารถสอบถามรายละเอียดและสำรองที่นั่งได้ที่สำนักงาน ททท.ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เขต 2 โทร. 045-243770 และสำนักงานพระพุทธศาสนา โทร. 045-241027
หากท่านใดยังไม่มีแผนการในการท่องเที่ยวช่วงเทศกาลสงกรานต์ ก็ขอเชิญชวนทุกท่านมาเที่ยวงานบุญประเพณีสงกรานต์ที่จังหวัดอุบลราชธานี และที่สำคัญหัวใจของประเพณีสงกรานต์ คือ การทำจิตใจให้ผ่องแผ้วด้วยการทำบุญทางศาสนา การทำความสะอาดสิ่งแวดล้อม การแสดงความกตัญญูต่อญาติผู้ใหญ่และการแสดงความปรารถนาดีและเอื้ออาทรต่อกัน หากท่านจะเล่นสาดน้ำกันเพื่อความสนุกสนาน ก็ควรคำนึงถึงความปลอดภัยด้วย เพราะแต่ละปีเกิดอุบัติเหตุโดยไม่คาดคิดมากมาย ฉะนั้น ทุกท่านควรเล่นน้ำด้วยความระมัดระวังและสิ่งที่ควรสืบทอดประเพณีสงกรานต์และรักษาขนบธรรมเนียมที่ดีกันต่อไปก็คือแก่นสารที่มีคุณค่าและการประพฤติปฏิบัติที่งดงามของประเพณีสงกรานต์ ซึ่งแสดงถึงจิตวิญญาณของความเป็นไทยที่มีความงดงามประณีต
 

บทความโดย  : อาจารย์วรลักษณ์ อ่อน ณ นัยน์

หัวหน้าสำนักงานสำนักศิลปะและวัฒนธรรม  มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี